Lecznicze działanie pięciornika znane było już Hipokratesowi – najsłynniejszemu starożytnemu lekarzowi. Jeśli ciekawi Cię jakie sekrety skrywa pięciornik kurze ziele, skąd wzięła się nazwa tormentilla i czy pięciornik ma cokolwiek wspólnego z kurami – zapraszam do lektury!
Spis treści
Główną grupą związków czynnych zawartą w kłączu pięciornika są garbniki. Związki te wiążą się z białkami na powierzchni skóry i błon śluzowych, tworząc nieprzepuszczalną warstwę. Podobny proces zachodzi podczas garbowania skór – stąd ich nazwa.
Dzięki tym właściwościom garbniki ograniczają stan zapalny, hamują drobne krwawienia i wysięki, a podane doustnie zmniejszają napływ wody do jelit, działając przeciwbiegunkowo. Garbniki łączą się też z białkami drobnoustrojów, dlatego pięciornik ma również działanie antybakteryjne.
Roślinę tę możesz zastosować jako remedium na:
W aptece kupić możesz rozdrobnione kłącze pięciornika, a także leki (maści, czopki), kosmetyki (kremy, maści, pasta do zębów, szampon) oraz suplementy diety (kapsułki, krople) zawierające pięciornika jako jeden ze składników.
Leki:
Kosmetyki:
Suplementy diety:
A w temacie innych roślin wspomagających leczenie ran, przeczytaj koniecznie o nagietku (klik!).
Pięciornik kurze ziele jest bezpiecznym ziołem. Większość zawartych w nim związków działa miejscowo i nie wchłania się do organizmu, nawet po podaniu doustnym.
Jedynymi skutkami ubocznymi pięciornika są zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty, zgaga. Występują one jednak rzadko i głównie po spożyciu dużych ilości przetworów.
Ale uwaga!
Chociaż istnieją doniesienia o korzystnym działaniu pięciornika na łagodzenie objawów wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz zespołu jelita drażliwego – to jeśli cierpisz na przewlekłą chorobę przewodu pokarmowego pomysł stosowania przetworów z pięciornika najpierw skonsultuj ze swoim lekarzem.
Europejska Agencja Leków (EMA) nie zaleca stosowania pięciornika w czasie ciąży i karmienia piersią z powodu braku danych na ten temat.
Jednak według innych baz danych i biorąc pod uwagę, że większość związków zawartych w pięciorniku nie wchłania się nawet do organizmu, można go uznać za bezpieczny przy karmieniu piersią.
EMA nie zaleca stosowania przetworów kurzego ziela u dzieci z powodu braku dostatecznych informacji.
Jednak na polskim rynku można znaleźć produkty do stosowania na skórę zawierające wyciąg z pięciornika (zarówno leki jak i kosmetyki), które mogą być używane u dzieci, a nawet są dla nich przeznaczone.
Niemniej jednak, użycie pięciornika u dziecka doustnie warto wpierw skonsultować z lekarzem.
Garbniki zawarte w kłączu pięciornika wiążą się nie tylko z białkami. Mogą związać także cząsteczki leków zażywanych równocześnie z przetworami pięciornika. Dlatego pamiętaj, aby zachować, co najmniej godzinny odstęp między zażyciem leków a zażyciem preparatu z pięciornika.
Jest też przepis na wino, ale oczywiście tylko dla dorosłych!
Do 700 ml półsłodkiego czerwonego wina dodaj 30 g sproszkowanego kłącza pięciornika oraz 10 g ziela krwawnika lub tasznika (może być wprost do oryginalnej butelki).
Odstaw wino na dwa tygodnie. W międzyczasie często wstrząsaj butelką. Następnie przefiltruj.
Takie wino możesz popijać w razie biegunki – 2 lub 3 razy dziennie po 25 ml (mały kieliszek) na godzinę przed posiłkiem.
***
gatunek: Pięciornik kurze ziele (łac. Potentilla erecta (L). Raeusch; syn. Potentilla tormentilla Stokes)
rodzina: różowate (łac. Rosaceae)
Pięciornik kurze ziele to nieduża roślina – dorasta do ok. 30 cm wysokości. Jego łukowate łodygi są w górnych częściach rozgałęzione. Liście są trójlistkowe, z dwoma przylistkami – to sprawia, że wydają się być złożone z 5 części. To właśnie liściom prawdopodobnie pięciornik kurze ziele zawdzięcza swój przydomek – przypominają one bowiem kurze łapki.
Niewielkie żółte kwiaty wyrastają na szypułkach ze szczytów pędów lub z podstawy liści. Wbrew nazwie rośliny, mają nie pięć, a cztery płatki (choć większość gatunków pięciornika ma ich pięć).
Pięciornika kurze ziele znajdziesz praktycznie w całej Polsce – w widnych i wilgotnych lasach liściastych, zaroślach, na pastwiskach czy torfowiskach (Ostrożnie! – chodzenie po torfowiskach może być niebezpieczne!). Roślina kwitnie od maja do września.
Skoro wiesz już, gdzie spotkać pięciornika (i że nie jest to wcale trudne), na pewno nie możesz się doczekać, żeby udać się np. do lasu i nazbierać tego kurzego ziela. Hm… tylko właściwie co zbierać? Może te ładne, żółte kwiaty? Nie… A może soczyście zielone liście w kształcie kurzych łapek? Pudło… To może po prostu zerwać całą łodygę, coś ciekawego na pewno można z niej zrobić? Wciąż nie… Otóż, żeby dostać się do najcenniejszej części pięciornika, musisz zajrzeć pod ziemię.
Kłącze, bo o nim mowa, to zdrewniały pęd rosnący poziomo pod powierzchnią ziemi. Kłącze pięciornika (Tormentillae rhizoma) ma kształt wrzecionowaty i średnicę od 0,5 do 2 cm. Jego powierzchnia jest czerwona lub czerwono-brunatna. Kłącze jest twarde i trudne do złamania. Prawie nie ma zapachu, natomiast jego smak jest gorzki i mocno ściągający – pozostawia na języku uczucie podobne trochę do bardzo mocnej herbaty.
Kłącze pięciornika kurzego ziela zbiera się wiosną (w marcu i kwietniu) oraz jesienią (wrzesień i październik). Po wykopaniu, kłącze należy oczyścić z ziemi i obciąć wyrastające z niego korzenie. Najlepiej wysuszyć je w temperaturze ok. 60⁰ C.
Zdrowotności!
P.S. Czy widziałeś już mój Zdrownik (klik!)? Jest tam wiele pysznych i zdrowotnych przepisów, na każdą bolączkę 😉
1.Ożarowski (red.) A. Leksykon Roślin Leczniczych. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne; 1990.
2. Ożarowski A, Jaroniewski W. Rośliny Lecznicze i Ich Praktyczne Zastosowanie. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych; 1987.
3. Melzig MF, Böttger S. Tormentillae rhizoma – Review for an Underestimated European Herbal Drug. Planta Med. 2020;86(15):1050-1057. doi:10.1055/A-1129-7214
4. Potentilla Erecta and breastfeeding. Are they compatible? https://www.e-lactancia.org/breastfeeding/potentilla-erecta/synonym/. Accessed April 4, 2022.
5. Assessment Report on Potentilla Erecta (L.) Raeusch., Rhizoma.; 2010. www.ema.europa.eu. Accessed April 9, 2022.6. Subbotina MD, Timchenko VN, Vorobyov MM, Konunova YS, Aleksandrovih YS, Shushunov S. Effect of oral administration of tormentil root extract (Potentilla tormentilla) on rotavirus diarrhea in children: A randomized, double blind, controlled trial. Pediatr Infect Dis J. 2003;22(8):706-710. doi:10.1097/01.INF.0000078355.29647.D0