Hyzop lekarski – w Polsce mało znany, jednak możesz spotkać go będąc na wakacjach w regionie Morza Śródziemnego. W tamtych rejonach roślina ta jest chętnie używana jako aromatyczna przyprawa. Hyzop skrywa w sobie wiele cennych dla naszego zdrowia składników, ale uwaga – także kilka niebezpiecznych. Jak możesz wykorzystać hyzop lekarski, a kiedy jego stosowanie jest przeciwwskazane? Zapraszam do wpisu!
Spis treści
Ziele hyzopu zawiera przede wszystkim sporą ilość olejku eterycznego o intensywnym aromacie – aby się o tym przekonać wystarczy, że rozetrzesz w palcach listek. Jego głównymi składnikami są dwa ketony – pinokamfon i izopinokamfon. Pozostałe to m. in. kamfen, pinen i cyneol. Ziele bogate jest także we flawonoidy (m. in. diosminę), kwasy fenolowe, gorzki związek o nazwie marubina, triterpeny oraz fitosterol.
Ta mieszanka składników aktywnych sprawia, że hyzop lekarski jest od wieków stosowany jako środek wykrztuśny. Napary wspomagają usuwanie gęstej i zalegającej wydzieliny, a jednocześnie stymulują produkcję bardziej płynnego śluzu. Prawdopodobnie za to działanie w głównej mierze odpowiedzialny jest olejek eteryczny oraz triterpeny. Taki środek na kaszel możesz przygotować, zalewając szklanką wrzątku ok. 1 łyżkę zioła i zaparzając pod przykryciem przez ok. 10 min. Taki napar pije się małymi porcjami trzy razy dziennie, po jedzeniu.
A w temacie kaszlu, koniecznie przeczytaj o świerku pospolitym (klik!), dziewannie (klik!) i tymianku (klik!). A dodatkowo co na kaszel suchy i mokry (klik!) i kaszel u dziecka – jak sobie z nim poradzić? (klik!)
Ponadto ziele hyzopu lekarskiego posiada dobroczynny wpływ na przewód pokarmowy regulując jego pracę, poprawiając wydzielanie soków trawiennych i rozkurczając mięśnie gładkie jelit.
Hyzop działa także przeciwzapalnie i antybakteryjnie, łagodnie uspokajająco i odprężająco oraz reguluje produkcję potu. Za te właściwości odpowiada olejek eteryczny.
Z ziela hyzopu lekarskiego możesz przygotować napar, który warto popijać przy wszelkiego rodzaju nieżytach dróg oddechowych – kaszlu z zalegającą wydzieliną, zapaleniu oskrzeli czy nieżycie nosa.
Innym zastosowaniem naparu będą problemy żołądkowo-jelitowe typu niestrawność, skurcze, wzdęcia, kolki czy uciążliwa zgaga.
Działanie antyseptyczne i ściągające hyzopu lekarskiego możesz wykorzystać w postaci naparu do płukania gardła, dziąseł czy jamy ustnej lub do przemywania trudno gojącej się rany.
Ale oczywiście nie samym leczeniem żyje człowiek 😉 Kto by pomyślał, aby hyzop lekarski wykorzystać w przygotowywaniu potraw? Zaskoczę Was. O ile w Polsce takie zastosowanie hyzopu jest praktycznie nieznane, to w kuchni francuskiej i śródziemnomorskiej hyzop jest popularną przyprawą.
Jak go wykorzystać? Otóż dobrze komponuje się z mięsem, szczególnie dziczyzną, ale świetnie wzbogaci też smak ryb, pasztetów, sałatek (np. piękne, jadalne kwiatki), placków ziemniaczanych czy frytek. Warto dodać go do potraw ciężkostrawnych, tłustych i strączkowych, a także do przygotowania ziołowego masła na tosty.
Pamiętaj tylko, że ziele hyzopu lekarskiego ma gorzki posmak i dość silny, balsamiczno-korzenny aromat, więc na początku użyj tylko szczypty suszonego zioła lub kilku młodych, świeżych listków.
Istnieje kilkanaście badań, w których sprawdzano kilka działań i zastosowań hyzopu, jednak wszystkie wykonywano w warunkach in-vitro (czyli na sztucznych liniach komórkowych, potocznie mówiąc – “w probówkach”) lub na zwierzętach. Udowodniono antybakteryjne działanie wyciągu wobec kilku ludzkich patogenów oraz sedacyjny wpływ na układ nerwowy olejku podawanego w inhalacji. Obiecujące efekty dały badania dotyczące wykorzystania hyzopu w leczeniu astmy oraz cukrzycy typu 2.
Uwaga! Ziele hyzopu jest przeciwwskazane do stosowania u kobiet w ciąży, gdyż wykazuje właściwości poronne. Nie mogą go także używać osoby chore na padaczkę. Za toksyczne działanie hyzopu odpowiedzialne są wspomniane na początku składniki olejku eterycznego – pinokamfon i izopinokamfon, które w nadmiarze mogą powodować drgawki i krwawienia z dróg rodnych. Z tego też powodu, oraz z racji braku rzetelnych danych, trzeba przyjąć, że mogą go stosować tylko osoby dorosłe.
***
gatunek: Hyzop lekarski (łac. Hyssopus officinalis L.)
rodzina: jasnotowate (łac. Lamiaceae)
Roślina ma wąskie i długie łodygi, drobne listki i cała pokryta jest gruczołowatymi włoskami. Warto go posadzić nie tylko ze względu na piękne, ciemnoniebieskie, fioletowe czy różowe zebrane w kłosy kwiaty, ale także mocny i aromatyczny zapach. I co najważniejsze, hyzop uwielbiają pszczoły!
Do celów leczniczych zbiera się całe łodygi, wraz z listkami i kwiatami w porze kwitnienia rośliny, czyli w lipcu i sierpniu. Po wysuszeniu otrzymujemy ziele hyzopu (Hyssopi herba).
Hyzop lekarski to niewielki krzew wyrastający do maksymalnie 60 cm wysokości (zazwyczaj na około 30 cm), który przywędrował do naszego kraju z rejonów Morza Śródziemnego i Środkowej Azji. W Polsce rzadko spotykany jest w dzikim stanie.
Z powodzeniem możesz hodować go w ogródkach i na balkonach. Co więcej, roślina nie potrzebuje bardzo żyznej gleby, a jedynie dobrego nasłonecznienia.
Zdrowotności!
Pan Tabletka
1.https://www.labofarm.pl/encyklopedia-ziol/hyzop-lekarski/ (dostęp dnia: 08.04.2022)
2. https://atlas-roslin.pl/gatunki/Hyssopus_officinalis.htm (dostęp dnia: 08.04.2022)
3. https://www.drugs.com/npp/hyssop.html (dostęp dnia: 08.04.2022)
4. B-E. van Wyk, M. Wink Rośliny lecznicze świata. Ilustrowany przewodnik. Wyd. I, MedPharm Polska
5. Ożarowski A., Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie IWZZW 1987