Wiedza 18.01.2023

Bluszcz pospolity – roślina na kaszel

Bluszcz pospolity rośnie w lasach, na ogrodzeniach, a może nawet w Twoim ogródku czy na balkonie. Jednak bluszcz bluszczowi nierówny – jest mnóstwo odmian uprawnych, różniących się kolorem i kształtem liści, a także właściwościami. Więc który bluszcz to ten właściwy? W tym wpisie opowiem Ci trochę (więcej) o bluszczu pospolitym, czyli tym stosowanym w lecznictwie. Jak go rozpoznać, czy można zbierać, no i oczywiście nie byłbym sobą, gdybym nie powiedział, jak go bezpiecznie wykorzystać!

Co odpowiada za działanie bluszczu, czyli skład chemiczny

Najważniejszymi składnikami o działaniu aktywnym są saponiny. Ich nazwa pochodzi od łac. sapo, czyli mydło, dlatego, że pienią się w wodzie podobnie jak mydło. Co ciekawe, dawnej rośliny o dużej zawartości saponin były używane jako środki piorące, dziś już raczej się od tego odchodzi.

A jak działa bluszcz?

Saponiny zawarte w bluszczu działają wykrztuśnie, i to w zasadzie ich taki główny kierunek aktywności leczniczej. Działają one w trochę pokrętny sposób, bo poprzez podrażnienie błony śluzowej żołądka powodują zwiększenie wydzielania śluzu w oskrzelach.

Ale skąd te oskrzela wiedzą, że mają ten śluz wydzielać?

Ano w momencie działania saponin na błonę śluzową żołądka zostaje podrażniony nerw błędny (najdłuższy nerw czaszkowy, który ciągnie się od głowy do brzucha), który przenosi informacje do oskrzeli. Tam następuje zwiększenie produkcji wodnistego śluzu, co nasila odruch kaszlowy i ułatwia odkrztuszanie.
Inne kierunki działanie to rozkurczowe i przeciwgrzybicze, ale te są akurat rzadko wykorzystywane.

Zastosowanie liści bluszczu pospolitego

Liść bluszczu pospolitego jest stosowany jako środek wykrztuśny w postaci syropów na kaszel mokry. Ułatwia odkrztuszanie, nawilża drogi oddechowe i łagodzi kaszel. Taki syrop to fajna alternatywa dla osób poszukujących naturalnych środków na kaszel (jak wiecie ja się do takich osób zaliczam). Dobrze sprawdzi się u osób:

Więcej o syropach na kaszel przeczytasz w moim wpisie na blogu (klik!).

Dla kogo preparaty z liści bluszczu?

Preparaty apteczne z wyciągami z bluszczu pospolitego polecane są dla dorosłych i dzieci od 2. roku życia. Przyjmuje się je zgodnie z ulotką lub zaleceniami lekarza czy farmaceuty. Niezależnie od pory dnia, należy je popić dużą ilością wody. Domowe preparaty, jak już wspomniałem, zalecane są raczej dla dorosłych.

Liść bluszczu pospolitego – na co uważać?

Generalnie preparaty z bluszczu są bezpieczną opcją, są dobrze tolerowane i przebadane, nie wykazują żadnych istotnych interakcji, ale…

Ciąża i karmienie piersią

Nie zaleca się stosowania preparatów z bluszczu u kobiet w ciąży i karmiących, nie znaczy to, że są one bezwzględnie przeciwwskazana, ale zalecenie o stosowaniu powinien wydać lekarz. Są bezpieczniejsze i skuteczniejsze preparaty dla tej grupy. 

Bluszcz u dzieci

Sprawa ma się analogicznie w przypadku dzieci poniżej 2 r. ż.

Bluszcz – działania niepożądane

Powinniśmy z rozwagą stosować domowe preparaty z liści bluszczu, ponieważ nieodpowiednie dawki mogą powodować podrażnienia żołądka, biegunki czy wymioty.

***

Przed nami część botaniczna wpisu. Zapraszam!

Jak wygląda i gdzie rośnie bluszcz pospolity?

gatunek: Bluszcz pospolity (łac. Hedera helix)
rodzina: Araliowate (łac. Araliaceae)

Zacznijmy od tego, że bluszcz pospolity to ten, który rośnie dziko w lasach – w zasadzie jest to jedyny w Polsce dziko rosnący bluszcz. Jest to pnącze charakteryzujące się błyszczącymi, zimozielonymi liśćmi. Lubi się piąć po drzewach czy podporach. Kwitną tylko starsze okazy, takie ośmio-dziewięcioletnie, w okresie od sierpnia do października. Kwiaty są drobne, lekko żółte, zebrane w baldachy. Mają przyjemny zapach. Co ciekawe, bluszcz jest zaliczany do roślin miododajnych. Bluszcz pospolity wytwarza też owoce – małe fioletowe kuleczki zebrane w grona, ale nie radzę ich zjadać, ponieważ można się zatruć!

Surowiec, czyli co i kiedy zbieramy?

Jako surowiec leczniczy wykorzystywany jest liść bluszczu pospolitego (Hederae  folium), który zbiera się zazwyczaj od wiosny do końca lata. Z suszonych liści po odpowiedniej obróbce wytwarza się głównie syropy. 

Dlaczego odpowiednia obróbka?

Dlatego, że niektóre substancje czynne bluszczu, czyli saponiny (odpowiedzialne za działanie lecznicze) w zbyt dużych dawkach mogą powodować podrażnienia żołądka, a co za tym idzie biegunki i wymioty, co jest szczególnie niebezpieczne u małych dzieci i osób starszych. Gotowe surowce czy przetwory z bluszczu mają zazwyczaj określoną ilość saponin, czyli standaryzację, i dokładne określone dawkowanie. Dzięki temu wiadomo jaką dawkę leczniczą powinniśmy przyjąć, aby sobie nie zaszkodzić.

Zbiór i suszenie bluszczu pospolitego

Liście bluszczu zbiera się ze stanowisk naturalnych lub z upraw od wiosny do jesieni. Potem się je suszy.

Przy samodzielnym zbiorze surowca zachowaj szczególną ostrożność, ponieważ wszystkie części rośliny mogą powodować alergie i podrażnienia skórne. Dlatego do zbioru używaj rękawiczek, a potem dobrze umyj ręce.

W przypadku bluszczu pospolitego dużo bezpieczniejszą opcją są gotowe preparaty z apteki.

Bluszcz pospolity – czy możemy samodzielnie go uprawiać?

A można jak najbardziej, jeszcze jak. Ale jak już wspomniałem, raczej w celach ozdobnych do ogrodu czy na balkon. Uprawa nie jest trudna, bluszcze lubią lekko zacienione miejsca i wilgotną glebę, rosną wtedy jak szalone.

A teraz pora na przepis 🙂

Napar z suszonych liści bluszczu

  • Z suszonych liści bluszczu pospolitego możesz samodzielnie przygotować napar. W tym celu 1 łyżkę rozdrobnionego surowca zalej szklanką gorącej wody i pozostaw na noc.
  • Rano ogrzej aż do wrzenia, odstaw na 10 min do ostudzenia i przecedź.
  • Dorośli tak przygotowany napar mogą stosować 3 razy dziennie około ⅓ szklanki w przypadku mokrego kaszlu.
  • Jeśli chodzi o kaszel u dzieci, są inne bezpieczniejsze sposoby – a jeśli koniecznie chcesz wykorzystać ten przepis u dzieci to nigdy bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.
  • Zdrowotności!

    Pan Tabletka

    P.S. W temacie przeziębienia, może przyda Ci się przepis na Złote Mleko (klik!) i gotowa mieszanka przypraw (klik!)?

    Źródła:

    1. European Union herbal monograph on Hedera helix L., folium
    2. Kohlmünzer, S., Farmakognozja. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
    3. ChPL Prospan
    4. ChPL Hederasal
    5. Sierocinski, E., Holzinger, F. and Chenot, J., 2021. Ivy leaf (Hedera helix) for acute upper respiratory tract infections: an updated systematic review. European Journal of Clinical Pharmacology, 77(8), pp.1113-1122.
    6. Ożarowski, A., Jaroniewski, W. and Płuciennik, A., 1989. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, ss. 99.

    Udostępnij
    Polub
    Skomentuj

    Zobacz również...

    Wiedza

    Czeremcha zwyczajna i jej właściwości. Nalewka z owoców czeremchy.

    Czytaj dalej
    Wiedza

    Przytulia właściwa – na co działa? Zastosowanie lecznicze

    Czytaj dalej
    Wiedza

    Pierwiosnek lekarski, czyli zapowiedź wiosny

    Czytaj dalej
    Wiedza

    Kardamon zielony – do czego go stosować?

    Czytaj dalej
    Wiedza

    Tarnina – co to? Przepis na nalewkę z tarniny

    Czytaj dalej